Orta Asya’dan göçüp Anadolu’ya gelen Eti Türkleri, Mezopotamya dediğimiz Dicle ve Fırat nehirleri arasında yer alan ve verimli topraklara sahip olan bölgeye yerleşmişlerdir. M.Ö. 2000 yıllarında bölgeden geçişleri sırasında Midyat’ı büyük bir mağara şehri halinde kurup hayvanlarını da burada barındırmışlardır. Midyat’ın altında, birbirlerine tünellerle bağlantılı mağaralar o devirlerde barınak olarak kullanılmışlardır.

M.Ö. 500-100 yılları arasında bölge, değişik kavimlerin istilasına uğramıştır. Makedonyalılar, Persler, Romalılar bu bölgede hüküm sürmüşlerdir. Midyat’ın asıl meskun hale gelişi veya bölge olarak kuruluşu Selefkuslar devrine rastlamaktadır (M.Ö. 180 yılları). M.S. 5. yüzyıla kadar Hıristiyanlık bölgeye hakim olmuştur. 6. yüzyıldan sonra, İslamiyet’in yayılışı ile birlikte Arap akınları başlamış ve 7. yüzyılda Halit bin Velid orduları bölgeyi fethetmişlerdir. Abbasiler döneminde bölgede imar ve kalkınma hareketleri görülmüştür. Midyat köylerinin ekserisi Harun El Reşit döneminde kurulmuştur. Harun El Reşit’in oğlu Memun’un Türk-Arap karışımı olarak kurduğu büyük bir ordu Cizre-Mardin eski patika yolu boyunca yüz karakola yerleştirilmiştir. Mahalmiler olarak adlandırılan topluluk böyle doğmuştur. Midyat ve çevrsindeki köylere verilen Mahalmiler adı buradan gelmektedir. Mahalmi; yüz mahalle, yüz yer, yüz ordugah anlamına gelir ve bugün de Cizred’den Landin’e kadar eski patika yolu, özellikle eski Bağdat yolu üzerindeki(kervan yolu) bu köyler Türkçe, Süryanice ve ağırlıklı olarak Arapça karışımı Mahalmice diye tabir edilen bir dili konuşur.

11. yüzyılda Artuklular genişleyerek, batıda Halep, doğuda Musul ve Bitlis, kuzeyde Harput, güneyde Deyrzor’u egemenliğine almıştır. Midyat, bu dönemde Mardin, Hasankeyf ve Musul eyletleri aarasında irtibat vazifesi gören bir bölge olarak en parlak devirlerinden birin yaşamıştır. Bu tarihte bölgenin merkezi Acırlı Mahallesi (Derizbin)’dir. Derizbin beyleri Artukoğullarına bağlı yarı müstakil bir beylik olarak hüküm sürüyorlardı. Mervaniler, Artuklular, Eyyübiler’den sonra Midyat 1535 yılında Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından ele geçirilmiştir. 1838 yılında Diyarbakır Valisi Ali Paşa tarafından ziyaret edilen Midyat’ta, bir redif taburu teşkil edilir. 1810 yılında ilçe olan Midyat, 1915’te Cevat Paşa tarafından imar görmüştür. Askeri kışla, Cevat Paşa Cami ve Ulu Cami bu dönemde inşa edilmiştir. kaynak : https://www.midyat.bel.tr/midyat-hakkinda